|
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programları Özel eğitim toplumun öncelikli ve sosyal bir görevidir. Özel eğitim gerektiren bireylerin eğitim ve sosyal gereksinimlerini karşılamak için özel olarak yetiştirilmiş personel, geliştirilmiş eğitim programları ve yöntemleriyle onların bireysel yeterliliklerine dayalı, gelişim özelliklerine uygun eğitim ortamları oluşturmak esastır. Bireyselleştirilmiş eğitim programları (BEP) da özel eğitimin vazgeçilmez bir parçasıdır. Özel gereksinimleri olan çocuklarımızın ilgi ve ihtiyaçları esas alınarak hazırlanan bu programlar sayesinde “bireye en uygun eğitim” sunulabilecek, eğitim ve öğretim hizmetlerinin zenginleştirilmesine destek sağlanabilecektir. Gelişmiş ülkelerde sistematik bir uygulamaya dönüştürülmüş olan BEP, ülkemizde “573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ve “Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği” ile yasal hale getirilmiştir. BEP: Bir özel eğitim programıdır. Özel eğitim gerektiren birey için geliştirilmiş ve ailesi tarafından onaylanmış bu program; bireyin, ailenin, öğretmenin gereksinimleri doğrultusunda hazırlanmıştır ve hedeflenen amaçlarda verilecek destek eğitim hizmetlerini içerir. Özel eğitim gerektiren öğrencinin, normal sınıf düzeyinde belirlenmiş beklentilerinden farklı olarak belirlenen bir süre içinde öğrenme beklentilerinin, ihtiyaçlarının, ilgilerinin ve performansının bir özetidir. Normal okul programındaki değişiklikleri ve uyarlamaları içeren ve her özel eğitim gerektiren öğrenci için hazırlanan yazılı bir plandır. Özel eğitim gerektiren öğrencinin gelişimini gözlemek ve iletişim kurmak için öğretmenlere yardımcı olan bir araçtır. Okul personeli ve destek hizmetleri veren kişilerin birlikte geliştirdikleri, uygulandıkları ve gelişmeleri izledikleri bir plandır. Gerektiğinde düzeltilebilen ve değiştirilebilen esnek bir çalışma programıdır. Kimlerin bep’e ihtiyacı vardır? Aynı yaş grubundaki çocuklara sağlanan eğitim olanaklarından yararlanmasını engelleyen özel eğitim gereksinimi olan bireylerin, Engeli ya da yetersizliği, eğitimsel performansını olumsuz olarak etkileyen bireylerin, Gereksinimlerinin karşılanması için özel düzenlenmiş destek eğitime gereksinim duyulan bireylerin bireyselleştirilmiş eğitim programına ihtiyacı var demektir. Bep’in Yararları Çocuğun yapabilecekleri betimlenir. Çocuğa uygun eğitim hizmetleri sunulur. Çocuğun engelinden kaynaklanan farklı gereksinimleri belirlenir. Çocuğun kendi öğrenmesi ile ilgili daha fazla sorumluluk almasına yardımcı olunur.
Çocuğun ilerlemeleri kayda alınır. Çocuğun ailesi ile diğer birim üyelerinin ilişkilerine katkıda bulunur. Çocuğun bilgi ve beceri eksiklerinin nasıl giderilebileceğine yol gösterir. Çocuğun eğitiminde karşılaşılabilecek sorunlar ve çözümler, alınacak kararlar hakkında aile ve okul personeline eşit söz hakkı sağlar. Çocuğun gelişiminin değerlendirilmesini sağlar. Programın, materyalin ve başlangıç noktalarının etkililiğinin değerlendirmesine yardımcı olur. Bep Geliştirme Birimi BEP’i BEP Geliştirme Birimi hazırlar. Özel eğitim ve kaynaştırma uygulamaları yapılan okul ve kurumlarda, özel eğitim gerektiren bireyler için, BEP’in geliştirilmesi, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi amacıyla BEP geliştirme birimi oluşturulur. Bu birimlerin, yakın çevrelerinde birim kurulamayan kurumlardaki özel eğitim gerektiren bireylere de destek eğitim vermesi için hizmet alanları özel eğitim hizmetleri kurulu tarafından belirlenir. BEP Geliştirme birimi; Kurum müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısının başkanlığında, gezerek özel eğitim görevi verilen öğretmen, aile, özel eğitim gerektiren öğrenci, rehber öğretmen-psikolojik danışman, eğitim programları hazırlamakla görevli öğretmen, özel eğitim gerektiren öğrencinin sınıf öğretmeni veya hazırlanan programın içeriğine uygun branş öğretmeni, gerektiğinde izleme tanılama ve değerlendirme ekibinden görevli bir kişiden oluşur. Başkan, aile, özel eğitim gerektiren bireyin kendisi, özel eğitim gerektiren öğrencinin sınıf öğretmeni veya hazırlanan programın içeriğine uygun branş öğretmeni, rehber öğretmen-psikolojik danışman BEP geliştirme biriminin çekirdek üyeleridir. Ayrıca, gerek duyulduğunda tıbbi personel, fizyoterapist, konuşma terapisti, odyolog vb. farklı disiplinlerden uzmanlar da BEP toplantılarına davet edilebilirler. Bep geliştirme birimi üyelerinin görevleri nelerdir? Başkan:
Gezerek Özel Eğitim Görevi Verilen Öğretmen:
Öğretmen:
Aile:
Özel Eğitim Gerektiren Birey:
Rehber Öğretmen Psikolojik Danışman:
Eğitsel tanılama, izleme ve değerlendirme ekibi temsilcisi:
Eğitim Programları Hazırlamakla Görevlendirilen Öğretmen:
BEP nasıl hazırlanır? Bireyin o anki performansı Kısa dönemli öğretim hedeflerini de içeren uzun dönemli amaçlar Belirlenen amaçlara ulaşmak için hazırlanan uygun öğretim planları Bireye sağlanacak özel eğitim hizmetleri Her amacı kapsayacak özel ve eğitsel destek hizmetler Normal eğitim programlarının hangi alanlarında bireye yönelik uyarlama yapılacağı Değerlendirme süreci Bu tür hizmetlerin uygulanması için öngörülen süre Programın devam edeceği zaman çizelgesi Birey için hangi koşullarda ne tür ve nasıl düzenlemeler yapmak gerektiği yazılarak BEP hazırlanır. Bep toplantısı hazırlanırken neler yapılmalıdır? Tüm üyeleri toplantı yer ve zamanı hakkında bilgilendirin. Bu bilgilendirmeyi yazılı olarak yapın, bilgilendirme notunun bir örneğini çocuğun BEP dosyasında bulundurun. Toplantıdan önce tüm izin ve onayları alın, ya da alınıp alınmadığını kontrol edin. Tüm birim üyelerine toplantı gündemini destekleyecek yazılı dokümanlarını yanlarında getirmek zorunda olduklarını bildirin. Tüm birim üyelerine toplantıda çocuğun güçlü yanlarının, gereksinimlerinin ve hedeflerinin tartışılacağını anımsatın. Toplantıda gerekli olacak belge ve yazışmalar hazırlayın ya da hazırlanıp hazırlanmadığını kontrol edin. Toplantı öncesinde varolan raporlar ile ilgili hedefler gözden geçirin. Yöneltme raporundan çıkarılan güçlü yanlar ve gereksinimlerle ilgili açık ve anlaşılır bir liste hazırlayın. Toplantı gündemini neler oluşturur?
Bep Hazırlanırken a)BEP geliştirme birimi üyeleri BEP’in amaç ve hedeflerini gerçekleştirmek için; * Bireyin güçlü yönlerine ve sahip olduğu yeteneklere odaklanmalıdır. * Sürekli iletişim içinde olmalı, işbirliği içinde çalışmaya önem vermelidir. b)Ders planları, bireyin BEP’ inde yer alan amaç ve hedefleri yansıtmalıdır. c)Öğretim yöntemleri çeşitlilik oluşturmalıdır. d)İzleme ve değerlendirme çalışmaları planlı olarak yapılmalıdır. e)Destek hizmetler yöneltme raporunda belirtildiği şekilde verilmelidir. f)Bireyin toplum içindeki ortamlara katılımını desteklemek amacıyla düzenlemeler yapılmalıdır. g)Özel eğitim gerektiren bireylere yönelik etkinlik gösteren sivil toplum örgütleriyle gerekli görüldüğünde işbirliği içinde çalışılmalıdır. Bep geliştirme birimi bep toplantısından sonra Nelere dikkat etmeli Bu BEP’le ilgili görev limitlerimizi belirledik mi? Anne ve babanın yorum ve önerilerini aldık mı? Bu BEP’in tamamlanması için tarih belirledik mi? Bu BEP süreci tamamlanmışsa, sürecin sonlandırıldığını belirttik mi? Tüm bunları açık ve anlaşılır bir dille yazdık mı? Her Üyenin Toplantı Sonrası İçin Kontrol Listesi Toplantı hedefleri ile toplantıda ulaşılan sonuçlar uyumlu mu? Bana uygun olmayanları dile getirdim mi? Bu BEP’in hedeflerini gerçekleştirmek için, gerek duyduğum materyali, geliştirmem gereken etkinlikleri ve başvurabileceğim kişileri belirledim mi? Diğer birim üyeleri ile iletişim kurabiliyor muyum? Karar alırken nelere dikkat edilmelidir? KARAR ALIRKEN; Tüm üyelerin kararlara katılmasına özen gösterin. “Bu karara katılmayan var mı?” sorusunu sorun. Katılmayan varsa, kararda ısrarcı olmak yerine, bir kez daha değ erlendirin. Tüm bunlara karşın kararlara katılmayan üyenin katılmadığı kararla ilgili olarak fikrini yazılı olarak beyan etmesini sağlayın. Bep nasıl değerlendirilir? BEP geliştirme birimi, üyelerin değerlendirme raporlarını alır ve BEP’ in amaçları doğrultusunda, bireydeki ilerlemeyi değerlendirir. Bu değerlendirmeye göre, ilerleme kaydedilmişse BEP’ in sonraki amaçları belirlenir. Öngörülen süre içerisinde bireyselleştirilmiş eğitim programının uzun dönemli amaçları doğrultusunda ilerleme kaydedilememişse, ilerlemeyi sınırlandıran ya da engelleyen nedenler belirlenir. Bu nedenler şöyle sıralanabilir:
Öğrencinin uzun süren bir sağlık sorunu yaşaması, uyumunu güçleştiren psikolojik sorununun olması ve bu sorunlara çözüm getirebilecek uzman desteğinin, yazılı başvurulara rağmen bulunamamış olması vb. 2. Öğretim ile ilgili nedenler; Amaçların uygun seçilmemiş olması, belirlenen öğretim yöntem ve tekniklerinin uygun olmayışı, belirlenen araç-gerecin sağlanamaması vb. 3. Ortamdan kaynaklanan nedenler; Özel eğitim gereksinimi olan bireyin eğitim gereksinimine uygun ortam düzenlemelerinin yapılmamış olması vb. 4. Destek hizmetleri ile ilgili nedenler; Yöneltme raporunda belirtilmiş olan destek hizmetlerin ortamda sağlanamamış ya da yetersiz sağlanmış olması vb
Birimde görev alması gereken ve öğretime destek sağlayacak üyelerden birinin birimde olmamasının etkileri vb. 7. Eğitim personeli ile ilgili nedenler; Eğitim ve öğretimi yapacak yeterli sayıda ve uygun nitelikte personelin olmaması ya da mevcut eğitim personelinin uygun program ve hizmet içi eğitimle desteklenmemiş olması vb. 8. Ekip ile ilgili nedenler; Bireyin tanılama, değerlendirme ve yöneltme bilgilerini içeren dosyasının birime ulaşmamış olması, bireyin izlenmesi aşamasında ekibin uygun desteği sağlamamış olmasının etkileri vb 9. Yerleştirme kararı ile ilgili nedenler: Yöneltme raporuna uygun yerleştirmenin yapılmamış olması vb. Etkili Bep İçin Öneriler Çocuğa odaklanın! Karar verme sürecini paylaşın! Sorunlara çözüm üretmeyi hedefleyin! Tüm üyeler için rahat, çekici ve kendilerini ifade edebilecekleri bir ortam hazırlayın! Herkesin bakış açısına ve görüşüne değer verin! Çocuğun geleceği ile ilgili iyimser ve olumlu yaklaşımlarda bulunun! Bireyi ve aileyi sürece katın! Kullanımı kolay bir format geliştirin! BEP yazarken, BEP’in uygulanmasında görev alacakların mutlaka sürece katılmış olmalarına özen gösterin! BEP yazımında açık ve anlaşılır bir dil, kısa ve öz ifadeler kullanın! Yapılabilecekler konusunda gerçekçi olun! Tüm toplantılarda kayıt (yazılı kayıt, teyp kaydı vb.) tutun! BEP’in bir ekip işi olduğunu unutmayın! Tüm formları saklayabileceğiniz ve bilgileri kaydedebileceğiniz bir BEP dosyası oluşturun! Bep Ve Teftiş Teftiş ve Denetim Madde 79: Özel eğitim okul ve kurumları ile özel eğitime destek sağlayan kurumların faaliyetlerinin teftiş ve denetimi özel eğitim ve/veya psikolojik danışma ve rehberlik alanlarında yetişmiş müfettişlerce yapılır. Öğretmenin Teftiş Edilmesi ve Denetimi Madde 80: Öğretmenin teftiş edilmesi ve denetiminde öğretmenin; a. Özel eğitim gerektiren öğrencinin kişisel ve gelişim özelliklerine göre, öncelikle bireyselleştirilmiş eğitim programlarında hedeflenen amaçları gerçekleştirme düzeyini dikkate alarak değerlendirme yapması, b. Özel eğitim gerektiren öğrencinin eğitim kurumuna gelmeden önceki eğitim durumu hakkında bilgi toplamış olması, c. Özel eğitim gerektiren öğrencinin performansını tam olarak kullanmasını sağlaması, cihazların kullanımında titizlik göstermesi, d. Bireyselleştirilmiş eğitim programlarını öğrenciye uygulaması ya da programların uygulanmasını takip etmesi, e. Ailelerle iş birliği içinde olması, f. Özel eğitim gerektiren öğrencinin eğitsel, psikolojik ve tıbbi değerlendirmesinin yapılması için gerekli önlemleri alması, g. Özel eğitim gerektiren öğrencinin eğitiminde kullanılan eğitim yöntemleri konusunda hizmet içi eğitim programlarına katılmış olması, braille-kabartma yazı, doğal-işitsel-sözel gibi eğitim yöntemlerini kullanabilmesi, h. Sınıfında sosyal bütünleşmeyi sağlaması, ı. Günlük planlarında özel eğitim gerektiren öğrencinin bireysel ve gelişim özelliklerini dikkate alarak, alacağı önlemleri belirtmiş olması, konularına dikkat edilir. Yönetimin Teftiş Edilmesi ve Denetimi Madde 81: Yönetimin teftiş edilmesi ve denetiminde yönetimin; a. Öğretim yılı başında özel eğitim gerektiren öğrenciler için alınacak önlemler konusunda planlama yaparak, özel eğitim ortamında gerekli düzenlemeleri yapmış olması, b. Personelin özel eğitim konusunda bilgi ve deneyimlerini artırmak amacıyla seminer düzenlemesi, kurs düzenlemeye yönelik önlemler alması, kurum içi seminer dönemlerinde özel eğitim konularına ağırlık vermesi, c. Kurum içinde birim, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisi ve kurullar arasında eş güdümü sağlaması, d. Eğitsel tanılama, izleme ve değerlendirme ekibi, özel eğitim hizmetleri kurulu, aile, gönüllü kurum ve kuruluşlar, okul aile birliği, eğitim vakfı ve derneği, üniversite, hastaneler ile kurumu arasında iş birliği sağlaması, e. Aile eğitim programlarının hazırlanarak uygulanması için gerekli önlemleri alması, f. Sosyal bütünleşmeyi sağlamak amacıyla özel eğitim gerektiren öğrencilerin de kültürel, sosyal ve serbest zaman etkinliklerine aktif katılımı için önlemler alması, g. Sivil savunma planının hazırlanması ve her yıl en az iki defa uygulama yapılması konularına, dikkat edilir.
KAYNAKÇA T.C Ankara Valiliği Milli Eğitim Müdürlüğü 2001 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Kılavuz Taslağı Muharrem ÖZAKSOY, Asude ZİHNİ. Ankara T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim, Rehberlik Ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2002 BEP- Bir Yol Haritası (Kitap Taslağı) Muharrem ÖZAKSOY, Asude ZİHNİ, Serap A. CELEP, Hasan KIŞ, Zeynep Derya KASAR, Ankara T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim, Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2000 Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, Ankara. TİMUÇİN, E. Ufuk 2000 Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilerin Yapabildiklerine Göre Hazırlanarak Sınıf Öğretmenine Verilen Öğretim Planının Ders Amaçlarını Gerçekleştirme Düzeyi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Eğitim Ana Bilim Dalı. Ankara. STRICKLAND, Bonnie B.ve TURNBULL,Ann P. 1990 Individualized Education Programs.Ohio. FISCUS, Edvard D. ve C.J.MANDELL l983 Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarının Geliştirilmesi. Doç. Dr. Gönül AKÇAMETE (Ed). Çev. Hatice Günayer ŞENEL, Elif TEKİN http://www.nde.state.ne.us/ 2002-2003 Nebraska Department of Education IEP Appendix
|